Categoriearchief: Geen categorie

Ledenvergadering woensdag 29 juni

Er is weer veel gebeurd!

Na de corona periode is het fijn om elkaar weer gewoon te kunnen spreken! Daarom houden we op woensdag 29 juni een ouderwets fysieke ledenvergadering.

We blikken graag met jullie terug op wat we bereik hebben de afgelopen 7 jaar als Collectief. En met jullie samen kijken we ook vooruit naar de komende zes jaar.

Let op: de locatie is dit keer de Posthoorn in Beugen

13:00 Inloop 

13:30 Ledenvergadering

15:00 veldbezoek in Beugen

Samenwerking met Twickel van start

Het Collectief Deltaplan Landschap en Stichting Twickel zijn samen een groot landschapsherstelproject gestart op landgoed Twickel in Overijssel en landgoed Hof te Dieren in Gelderland. Het Collectief is een vereniging die zich inzet voor agrarisch natuurbeheer. Stichting Twickel beheert verschillende landgoederen en beschermt daarvan het natuurschoon en landschappelijke karakter, waarbij de agrariërs op de landbouwgronden een cruciale rol spelen.

Het doel van het project is om samen met agrariërs de biodiversiteit te stimuleren, het landschap te verrijken en de cultuurhistorie te versterken. Daarvoor wordt ten eerste het netwerk van houtwallen hersteld en uitgebreid: in totaal wordt 2,5 kilometer houtwal hersteld of aangelegd. Houtwallen herbergen allerlei planten- en diersoorten, in het bijzonder wanneer ze in een netwerk verbonden zijn met elkaar en met andere landschapselementen, bossen of natuur. Bovendien heeft een houtwal een zon- en een schaduwkant, waardoor iedere kant van het wallichaam zijn eigen soorten kent.

Nieuwe houtwallen verrijken de landschappelijke structuur. foto Gertjan Sengers

Verder worden 18 kilometer struweelhagen en 6 kilometer houtsingels aangelegd om de ontbrekende schakels in het netwerk van landschapselementen te realiseren. Ook worden 24 hectare kruidenrijke graslandstroken ingezaaid en 10 hectare meerjarige vogelakkers aangelegd, beide goed voor vele vogels en insecten. Ten slotte is het delen van kennis een belangrijk onderdeel van het project, onder meer door het organiseren van kennisbijeenkomsten.

Het herstel en de aanleg van de houtwallen, evenals de aanleg van de singels vinden plaats op landgoed Twickel in Overijssel, dat 4.500 hectare omvat en van oudsher een afwisselend Twents landschap kent. Er komen bos, hei, beekdalen, es-complexen en heideontginningen voor, met landschapselementen als houtwallen, hagen, solitaire bomen, esrandbeplantingen en steilranden. De struweelhagen komen grotendeels op landgoed Hof te Dieren in Gelderland. Dit 1.000 hectare grote landgoed bestaat uit bossen op de Veluwezoom en weilanden met hagen in de uiterwaarden van de IJssel.

Dit is een tweejarig project. Dit plantseizoen zijn al de eerste 1,4 kilometer houtwal, 11,3 kilometer struweelhaag en 5,7 kilometer houtsingel aangelegd. Komend najaar worden de eerste kruidenrijke graslandstroken ingezaaid. Volgend jaar worden de resterende landschapselementen gerealiseerd. In het project wordt nauw samengewerkt met de agrariërs van Twickel, om zo de landbouw op de landgoederen natuurinclusiever te maken.

Een nieuw aangelegde houtwal. foto Gertjan Sengers

Dit project is één van de GLB-pilots Toekomstbestendige Landbouw en is gefinancierd uit het Programma voor Plattelandsontwikkeling POP3+ voor Nederland (POP3) en deels uit het Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkeling (ELFPO).


‘Lerend beheren’ in de Maasheggen

Wat hebben we geleerd van de schouw van 2021?

De jaarlijkse schouw

Het collectief is zelf verantwoordelijk om haar deelnemers te controleren op de juiste uitvoering van de beheervoorwaarden. De schouwcommissie is vervolgens opgesteld om de deelnemers te controleren en adviseren.

Schouwcommissie

De verantwoordelijkheid van de schouwcommissie is de controle van beheerpakketten in het veld. Tijdens de jaarlijkse schouw wordt normaal gesproken één derde van alle beheerpakketten gecontroleerd door de schouwcommissie. Ditmaal hebben we ervoor gekozen om alles te controleren. De commissie bestaat deels uit bestuur en deels uit deelnemers.

Daarnaast kan de schouwcommissie nog aanvullend schouwen, naar aanleiding van een signaal uit het veld of een bevinding van de NVWA.

Resultaten

In 2021 zijn er 5 beheerpakketten met 358 elementen gecontroleerd door de schouwcommissie. In dit gebied zitten 31 deelnemers met contracten. 

Kruidenrijk grasland 5b 10,44 hectare

Bij deze pakketten is er systematisch toegewerkt naar een kruidenrijk grasland – voor zover dat mogelijk is op de rijke klei van de Maasheggen. Eigenlijk zou je op een perceel als deze eerst twintig jaar lang moeten maaien en afvoeren – tweemaal per jaar – om de verschraling te krijgen die nodig is voor dit pakket. De schouwcommissie vond de variatie van de graslanden teleurstellen – het werd namelijk gedomineerd door mals gras met stukken ridderzuring en hier en daar wat andere kruiden, onder andere klaver. Dat is op zich heel aardig, maar vlakdekkend beheer zou meer dan dit moeten kunnen opleveren.

Advies: Je zou de graslanden deels moeten frezen en inzaaien met een autochtoon maasheggenmengsel om toch de kruidenrijkheid te krijgen die we nastreven. Eind 2021 zijn er op een aantal locaties autochtone maasheggenmengsels ingezaaid dank zijn de biodiversiteitsubsidie.

Graslandrand 5h 27,88 hectare

De 103 graslandranden die we hebben geschouwd dit jaar waren van wisselend succes. Een graslandrand is een strook van 6 meter langs de heg die niet wordt bespoten en niet wordt geïnjecteerd. Zo krijgen kruiden een kans langs de heggen en in de ruigte die ontstaat kunnen vogels en insecten een schuilplaats vinden. De meeste graslandranden die we hebben gecontroleerd hebben weinig kruiden. Enerzijds zal het droge jaar parten spelen, anderzijds kunnen we als collectief andere methodes proberen om de kruidenrijkheid te krijgen. 

Helaas hebben we dit jaar één deelnemer geconstateerd met geïnjecteerde randen. Dit vinden we als collectief erg jammer, omdat er ook deelnemers zijn die wel hun best doen om de 6 meter strook vrij te houden van mest injectie. Het bestuur zal hier een sanctie voor op moeten leggen.

Kruidenrijke akkerrand A19a2 14,02 hectare

De schouw kwam dit jaar langs 18 kruidenrijke akkerranden. Dit is een uitdagend pakket. Omdat er veel aspecten een rol spelen bij een goede akkerrand. Denk aan grond, inzaaien en het beheer. We kwamen zowel goede als slechte akkerranden tegen.

Advies: De akkerranden die zijn verruigd met distels en ridderzuring maaien en afvoeren en dan opnieuw inzaaien. Het collectief zal de betreffende deelnemers hierover informeren.

Struweelhaag 22a 36,9 kilometer

De schouwcommissie was positief over de kwaliteit van het beheer van de struweelheggen en knip- en scheerheggen. Beide worden jaarlijks beheerd door de groenploeg van VNC. Daardoor heeft het collectief een scherpe regie op de uitvoering.

Puntje van aandacht blijft de woekeraars als hop, braam, vlier of sleedoorn in de heg. Wel geeft dit juist dynamiek aan de soorten heggen die er staan.

Advies: Op plekken waar hop, braam, vlier of sleedoorn de meidoorn teveel gaat overwoekeren moet deze worden teruggepakt. Op een enkele plek moet er daarna meidoorn worden teruggeplant.

De struweelheg wordt beheerd als een brede en hoge heg. Waarbij de overlast van overhangende takken wordt beperkt. Ongeveer eens in de zes jaar wordt de heg teruggepakt. Deze dynamiek zorgt ervoor dat de heg zich weer kan verjongen wat belangrijk is voor een aantal soorten. Wanneer welke heg specifiek wordt teruggezet en hoever is maatwerk. Vaak zitten er knotessen of eiken, oude vlechtrestanten of al eerder beheerde meidoorns waar je rekening mee moet houden.

Veel voorkomende soorten in de struweelheggen die we hebben geschouwd in de Maasheggen zijn (verschillende varianten van) meidoorn, sleedoorn, vlier, hop, spaanse aak, wilde roos, rode kornoelje, wegedoorn. Daarnaast staan er opgaande bomen als  (knot)essen en (knot)eiken in de heg.

Heggen staan vaak op de scheiding tussen verschillende eigenaren. Langs de weg beheert de groenploeg van VNC in opdracht van de gemeente, waardoor ze de heg driekantig kunnen beheren. De kant van de heg langs de weg is dan zo beheerd dat hij veilig is voor verkeer. Overigens wordt steeds beter met andere grenseigenaren waar onder afspraken gemaakt over het beheer van grensheggen. Komend jaar wordt er door gebiedspartijen samen gewerkt in het beheerprogramma BOOM om deze afstemming beter te maken.

Knip- en scheerheg 23a 14,7 kilometer

De 59 knip- en scheerheggen die we hebben geschouwd worden beheerd volgens de afspraken. Jaarlijks worden de heggen aan 3-zijdes gesnoeid. Op de ‘snoei-op-groei’ methode waarbij de heg steeds een klein stukje breder en hoger mag worden. Hierdoor kan de heg zich beter vertakken en wordt het een robuuste knip- scheerheg. Op sommige plekken zien we hierdoor zelfs bloesem en bessen in de knip- scheerheggen.

Meerjarige vogelakker 16B 15 hectare

Een vogelakker bestaat afwisselend uit twee stroken: een strook met luzerne en een strook met kruiden. Luzerne heeft weinig last van vervelende insecten en heeft een positief effect op de bodem; de bodem krijgt meer structuur. De luzernestrook wordt tweemaal per jaar gemaaid, anders wordt de luzerne te houtig en ruig. Tussen de luzerne zitten veel insecten die als voer dienen voor jonge vogels waaronder geelgorzen. Daarnaast wordt de gemaaide luzerne gebruikt als eiwitrijk veevoer. De stroken met het granenmengsel bevatten zaden die ’s winters dienen als voedsel voor vogels. Ook biedt het beschutting voor veel vogels als ze worden aangevallen door bijvoorbeeld sperwers. Het granenmengsel blijft in de winter namelijk staan. 

 
Een van de vogelakkers begin juni 2021 in Beugen bij een deelnemer van het Collectief Deltaplan
Foto: Peter Ceelen

Door het hoge water in de zomer van 2021 zijn veel vogelakkers bedekt met een laag slib. Hierdoor zijn de gewassen verloren gegaan en zal het advies zijn om ze begin 2022 opnieuw in te zaaien. Het collectief zal weer nou betrokken zijn bij het inzaaien om de eerder op gedane kennis bij andere locaties in te zetten en verder uit te breiden.

Conclusies

Voor twee deelnemers zal het bestuur helaas een sanctie op moeten leggen. Het gaat om het injecteren en spuiten van graslandranden.

Sanctieprotocol

Als collectief hebben we een sanctieprotocol. Hierin staat vastgelegd hoe het bestuur omgaat met overtredingen binnen het collectief.

  • Mogelijke sancties zijn:
  • Waarschuwen van de deelnemer
  • Opschorten betaling
  • Korting op de uitbetaling
  • Niet uitbetalen
  • Boete/terugvordering eerder uitgekeerde vergoedingen over de betreffende beheermaatregel
  • Ontbinding van het contract 

Welke het bestuur kiest is afhankelijk van de ernst, omkeerbaarheid, hersteltermijn en de welwillendheid van de deelnemer om mee te werken.

Het sanctieprotocol is ook beschikbaar op onze website.

www.collectiefdeltaplan.nl

Lerend schouwen

Timing van de schouw

Dit jaar hebben we in september – oktober geschouwd. Dit is prima bevallen. Sowieso is het aan te bevelen om elk jaar een andere maand te schouwen. Dan krijg je de pakketten toch anders mee. Dit komt ten behoeve van de kwaliteit.

Schouwformulieren

De laatste jaren hebben we – net als de vorige schouwronde – een pragmatische aanpak genomen voor de schouw – met de kaart het deelgebied op A3 tactisch aflopen, waarbij je tijdens de wandeling goed oplet of het beheer naar wens is. Ervoor was dit jaar ook gekozen om het hele gebied steekproefsgewijs te schouwen omdat er in 2020 geen schouw heeft plaatsgevonden. Dit gaat veel sneller en het lijkt vooralsnog alsof dit niet ten koste gaat van de kwaliteit van de schouw.

Met behulp van de aantekeningen op de kaart wordt vervolgens de schouwformulieren ingevuld, die daarna door de bestuurder Ecologie en de deelnemer zelf worden ondertekend.

Deelnemers aanwezig bij de schouw

Net zoals afgelopen jaren is het niet altijd gelukt om in het veld – met de deelnemer erbij – te schouwen. Dat wil zeggen dat je bij elk beheerpakket een deelnemer moet vragen om mee te kijken. Misschien moeten we pragmatisch blijven en de deelnemer pas betrekken bij de resultaten van de schouw – er vanuit gaande dat veel deelnemers vaak wel iets beters te doen hebben.

Uiteraard moet de deelnemer wel achteraf de schouwformulieren ondertekenen. Dat kan een goed moment zijn om de resultaten van de schouw te bespreken.

Beheerpakketten ook op onze website

De voorwaarden van beheer zijn toegankelijk op onze website.

www.collectiefdeltaplan.nl

Historisch puzzelstuk terug in eeuwenoud maasheggenlandschap

1,2 kilometer heg geplant in UNESCO-gebied Maasheggen

Op vrijdagmiddag 1 april werden door diverse gebiedspartijen gezamenlijk de laatste meters van een groot heggenherstelproject aangeplant. Het was het letterlijke sluitstuk van een nieuw netwerk van 1,2 kilometer aan heggen, waarvan de rest al eerder machinaal was geplant door de groenploeg van de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap (VNC). 

Met de plantmachine van VNC gaat het een stuk sneller. foto Lars van Peij

In heel Nederland is er sinds het einde van de Tweede Wereldoorlog zo’n 400 duizend kilometer aan heggen, elzenhagen en houtwallen verdwenen. Ook in Brabant is door schaalvergroting veel van ons oude landschap verdwenen. Het Brabantse Maasheggengebied is het laatste grootschalige heggenlandschap van ons land, dus als er dan gaten in vallen dan is dat extra pijnlijk. Met de aanplant van deze nieuwe heggen wordt een deel van het karakteristieke Maasheggenlandschap weer in het patroon van 1950 hersteld. 

Dit heggenpatroon in Beugen is eeuwenoud. foto Lars van Peij

De Maasheggen is tevens het oudste cultuurlandschap van Nederland. Dit eeuwenoude landschap dat al in de Romeinse tijd bestond is onder meer gekenmerkt door de vele gevlochten heggen, die uitermate geschikt waren om vee binnen en roofdieren buiten het land van de boeren te houden. Ook nu nog worden er nog heggen gevlochten, onder meer tijdens de jaarlijkse kampioenschappen.

Bovendien komen er enorme aantallen vogels, amfibieën, zoogdieren en insecten op zo’n heggenlandschap af. Door de vele overgangen tussen de percelen en de heggen herbergt dit landschap talloze soorten, veel meer nog dan een bos!

foto Lars van Peij

Dankzij een extra bijdrage van de Postcode Loterij in 2016 heeft de VNC in het Maasheggengebied percelen kunnen kopen om de heggen veilig te stellen. Ook de erkenning van de Maasheggen als UNESCO-biosfeergebied in 2018 was onderdeel van dit project. 

Dankzij de extra bijdrage regende het de afgelopen jaren andere positieve ontwikkelingen in de Maasheggen. Het gaf een flinke impuls aan het agrarisch Collectief Deltaplan Landschap, waarin 40 boeren meededen aan het collectief beheer van heggen, vogelakkers en kruidenstroken. Daarnaast waren er vele andere projecten ten behoeve van de biodiversiteit, zoals het poelenproject voor de kamsalamanders. 

Vliegwiel

Doordat we jaarlijks met de slagmaaier snoeien met de vorm van een A komt er overal bloei in de heg. foto Lars van Peij

Goed heggenbeheer

Steeds meer gemeentes en andere partijen zijn inmiddels aangehaakt bij het collectieve heggenbeheer. Daardoor wordt er nu ruim 120 – van de 200 in totaal – kilometer in het Maasheggengebied op ecologisch verantwoorde wijze beheerd door de VNC.

De aankoop van de strategisch gelegen percelen door de VNC is mogelijk door de vrijwillige kavelruil die plaatsvindt in de Maasheggen. Door de ruil kan enerzijds de agrarische bedrijfsvoering van boeren worden geoptimaliseerd door gunstiger landverdeling en anderzijds het landschap worden hersteld.

De VNC zet zich dagelijks in voor een mooier Nederland. In de Maasheggen doen we dat samen met de gemeente Land van Cuijk, de provincie Noord Brabant, het Collectief Deltaplan Landschap, Staatsbosbeheer, Groen Ontwikkelfonds Brabant, Stichting Landschapsbeheer Boxmeer en vele anderen.

Vrijwilligers gezocht voor tellen dieren en planten in Maasheggen

Voor het Collectief Deltaplan Maasheggen is het erg belangrijk om te meten of we ook echt zorgen voor meer dieren en planten in het gebied sinds we in 2016 zijn begonnen met agrarisch natuurbeheer.

Tel je ook mee?

Op maandag 4 april wordt in MFA Het Kruispunt in Beugen een informatiebijeenkomst gehouden voor vrijwilligers die het leuk vinden om met enige regelmaat dieren en planten in het Maasheggengebied te tellen.

Hoe ontwikkelt de flora en fauna in het Maasheggengebied zich? Hoe reageren planten en dieren op de verschillende vormen van beheer? En wat zijn de gevolgen van de keuze voor een meer natuurvriendelijke landbouw? Om die vragen te kunnen beantwoorden trekken in de komende jaren regelmatig vrijwilligers het UNESCO-gebied De Maasheggen in om specifieke plant- en diersoorten te tellen. 

De tellingen vragen relatief weinig tijd. Het is ook niet noodzakelijk om veel kennis van de te onderzoeken planten en dieren te hebben. 

Meld je aan voor de informatiebijeenkomst op maandag 4 april in MFA Het Kruispunt, Kerkplein 6 in Beugen. De bijeenkomst begint om 19.30 uur. Aanmelden kan door een mailtje te sturen naar info@maasheggenunesco.com


De telling is een initiatief van vijf kennisorganisaties (RAVON, FLORON, Vlinderstichting, Dassenwerkgroep en SOVON), Staatsbosbeheer en Brabants Landschap. Ook de lokale IVN-afdelingen zijn betrokken.

Vijf jaar actief in de Maasheggen

Toen in 2015 de oude subsidieregeling voor landschap (SNL-a) overging in de nieuwe (ANLB, ofwel Agrarisch Natuur en Landschapsbeheer) moest alles anders. Het moest professioneler en met een duidelijke focus op ecologische efficiëntie. Als je als burger ergens aan meebetaalt, wil je immers ook dat dat geld goed wordt besteed. 

De geboorte van een nieuw collectief
Toch zagen we bij veel van de ruim veertig bestaande agrarische collectieven vooral veel van hetzelfde, en gingen de Agrarische Natuur Verenigingen om ons heen op dezelfde voet verder. Daarom hebben in 2014 de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, de Werkgroep Grauwe Kiekendief en het Louis Bolk Instituut samen een nieuw collectief opgericht: Het Collectief Deltaplan Landschap. Met als doel onze gebundelde kennis in te zetten voor meer biodiversiteit op het boerenland.

In 2015 schrijft het Collectief Deltaplan Landschap een gebiedsplan voor behoud, herstel en verbetering van het landschap in de Maasheggen. Toch bleek het al snel een uitdaging te zijn om te beginnen in een gebied waar je op dat moment nog geen wortels hebt.

Toch heeft de Provincie Brabant destijds uit meerdere gebiedsplannen voor de Maasheggen voor dat van ons gekozen. De provincie gaf als reden daarvoor onder meer aan dat het collectief tweemaal zoveel boeren een contract heeft gegeven, en dat het collectief tweemaal zoveel heggen onder beheer heeft weten te brengen.

De kern van onze aanpak in de Maasheggen is het volgende: heggen moeten gebufferd zijn met gifvrije kruidenstroken. Dat kan met kruidenrijke randen op akkers dan wel op grasland, waarvan met name het laatste veel voorkomt in het Maasheggengebied. De heggen worden vervolgens collectief beheerd door een professionele ploeg.

DOORDAT DE STRUWEELHAGEN IN DE MAASHEGGEN IN DE VORM VAN EEN A WORDEN GESNOEID ONTSTAAT AL SNEL BLOEI OVER DE HELE GRADIËNT VAN DE HEG.

Bij deelnemers van het Collectief beheren wij gratis hun heggen. Dat was zeer welkom, want zowel overbeheer (te intensief en te vaak met een klepelbak gesnoeid) als onderbeheer (al meer dan zes jaar niet beheerd) bleek in de praktijk veelvuldig voor te komen. Door deze problemen systematisch aan te pakken hebben we de afgelopen zes jaar al vijftig kilometer heg in de Maasheggen op kunnen knappen. 

HET MAASHEGGENGEBIED STREKT ALS EEN SMALLE STROOK VAN MAASHEES TOT GRAVE LANGS DE MAAS

De eerste vogelakkers
In 2018 hebben we een belangrijke stap gemaakt. We hebben de praktische kennis van boeren en ecologen gecombineerd met de introductie van de vogelakker. Het concept vogelakker bestond al maar deze variant – bedacht voor de rijke Maasheggenklei – nog niet. Hoewel deze vogelakkers speciaal zijn bedacht ten behoeve van de geelgors, patrijs en ringmus, profiteren talrijke soorten insecten, vlinders, en kleine zoogdieren mee. 

Op de akkers vinden tweemaal per jaar vogeltellingen plaats, waarvan de resultaten verbluffend zijn. De geelgors is weer gesignaleerd, patrijzenkoppels komen op de vogelakkers af en tal van andere soorten weten het gebied inmiddels te vinden. De deskundige die de tellingen verzorgt gaf zelfs aan dat hij nog nooit zoveel ringmussen bij elkaar had gezien als op onze vogelakkers. 

Maar het mooiste resultaat is de samenwerking met deelnemers bij het bedenken, de aanleg en het jaarlijkse beheer. Inmiddels hebben we 17 hectare vogelakkers in de Maasheggen, verdeeld over 9 deelnemers.

LINKS IN BEELD WORDT DE VOGELAKKER GEPLOEGD; RECHTS IS HIJ VOGELKLAAR

Het collectief als vliegwiel voor de Maasheggen
Het collectief is momenteel bezig met de uitvoering van een flinke extra impuls voor de biodiversiteit bij deelnemers. Denk aan het herstellen van kruiden tussen het gras, het plaatsen van nestkastjes, bijenbulten voor de solitaire bijen, het plaatsen van knotbomen in de wei, en zelfs de aanleg van 1 kilometer nieuwe heg en het herstel van 3 kilometer bestaande heg. 

Daarnaast is het collectief het vliegwiel geweest voor andere ontwikkelingen ten behoeve van de biodiversiteit in de Maasheggen. Zo worden er in het poelenproject tientallen poelen hersteld en worden er ook tientallen nieuw aangelegd, ten behoeve van de kwetsbare kamsalamander en andere amfibieën en planten. En naast de 50 kilometer maasheg die jaarlijks wordt beheerd door de VNC voor het Collectief zijn ook gemeentes, Staatsbosbeheer en vele anderen aangehaakt. Daardoor wordt er nu ruim 100 kilometer in het Maasheggengebied op deze wijze beheerd door de VNC.

Tastbare resultaten
Door de durf en inzet van zowel deelnemers als organisaties hebben we nu circa 90 hectare – ofwel 130 voetbalvelden voor de sportliefhebber – aan beheercontracten in het Maasheggengebied kunnen afsluiten. Dit betreft meer dan 50 kilometer heg die jaarlijks wordt beheerd, 40 hectare kruidenrijke graslandstroken langs alle heggen, 14 hectare akkerranden en 17 hectare vogelakker.

Iedereen bedankt voor jullie bijdrage om de Maasheggen mooier te maken en hopelijk kunnen we vanaf 2023 weer zes jaren werken aan biodiversiteit!

Meer heggen, meer kruiden, meer vogels

De Maasheggen is het omvangrijkste heggenlandschap van Nederland. In dit landschap biedt een mozaïek van heggen, weides, drinkpoelen en oude knotbomen al eeuwen een veilige thuishaven aan een bijzondere verscheidenheid aan planten en dieren. De VNC en het Collectief Deltaplan Landschap zetten zich gezamenlijk in voor heggen in dit gebied, maar daarnaast ook voor andere elementen en maatregelen die de biodiversiteit bevorderen. We lichten een paar voorbeelden uit van wat we al gedaan hebben en van wat we de komende maanden nog gaan doen. De meeste van deze maatregelen zijn onderdeel van de biodiversiteitssubsidie Niet-productieve investeringen voor weide- en akkervogels. Daarnaast heeft de VNC ook mooie bijdragen van het Ars Donandi Tringa Fonds en het Prins Bernard Cultuurfonds ontvangen, die we inzetten bij een aantal van onderstaande projecten.

Heggen

Daar waar mogelijk wordt het inboeten met tractor/plantmachine gedaan, maar meestal is het toch ‘ouderwets handwerk’.

Goed beheerde en gezonde heggen leveren een enorme impuls voor de biodiversiteit. Om hiervoor te zorgen gaan we verwaarloosde heggen, die in de loop der jaren door slecht beheer uiteen zijn gevallen, herstellen door gaten met inheemse meidoorn in te planten. Zo is tot en met december van 2021 3 kilometer aan heg hersteld.

Daarnaast planten we ook nieuwe heggen aan. Deze nieuwe heggen zullen voornamelijk bestaan uit meidoorn zijn (tachtig procent), maar er zullen ook andere soorten struiken worden geplant; allemaal inheemse soorten. In december is 1 kilometer nieuwe struweelhaag aangeplant.

Kruidenranden

De grasstroken hebben de grondbewerking ondergaan, en zijn daarna ingezaaid met een meerjarig kruidenmengsel.

We hebben vorig jaar ruim twee hectare kruidenrijke bloemenranden ingezaaid. Niet alleen zien deze randen er, zodra ze in bloei staan, bijzonder mooi uit; ze vormen ook een belangrijke en gezonde voedselbron voor de koeien die er grazen: een kruidenrijk ‘menu’ geeft de koeien een betere weerstand dan wanneer zij slechts één soort zouden eten, zoals het veelvoorkomende Engels raaigras. Dit concurrentiekrachtige raaigras in combinatie met de rijke kleigrond in het gebied is een belangrijke oorzaak van de snelle afname van kruidenrijkdom in de Maasheggen. Met onze kruidenrijke randen proberen wij die trend te doorbreken. Samen met Peter Verbeek van Bureau Natuurbalans hebben we een methode ontwikkeld die voor meer kruiden in een grasland zorgt. Doordat de grasstroken eerst gefreesd, vervolgens geploegd en daarna ingezaaid worden met een meerjarig kruidenmengsel, hebben de kruiden een goede kans om aan te slaan.

Bomen

Bomen horen onlosmakelijk bij en in de heggen langs de Maas. Zogenoemde overstaanders (vrijstaande bomen in een heg) komen nog op vele plekken in de Maasheggen voor. Ze zorgen voor schaduw, schuil- en broedplaatsen en voedsel en vervullen zo ze een belangrijke ecologische functie. Maar in de loop der jaren zijn ook vele van deze overstaanders verdwenen. Vanaf dit jaar gaan we in heggen nieuwe bomen neerzetten die in de toekomst als overstaander of als knotboom kunnen worden beheerd.

Nestkasten

De ringmus is een beschermde inheemse vogel en een graag geziene gast bij boerderijen en in dorpen aan de randen van de Maasheggen. Met nestkasten op de juiste plekken hopen we meer ringmussen naar de Maasheggen te trekken. In totaal gaan we vijftig nestkasten ophangen aan boerderijgevels en in bomen.

Bijenheuvels

Ten slotte gaan we nog zogenoemde bijenheuvels aanleggen. Deze maatregel, bedoeld voor de noodlijdende solitaire bijen, hebben we samen met bijenexperts bedacht. De bijenheuvels maken we door grond te stapelen en daarna aan één kant strak af te snijden. De opstaande kant is dan geschikt voor solitaire bijen om in te nestelen. Voor de bijenheuvels maken we gebruik van de grond die we voor de poelen uitgraven. Maar nu we de aanleg van de poelen naar volgend jaar moeten doorschuiven, lopen helaas ook de bijenheuvels vertraging op. Niettemin vindt ook deze maatregel vanaf 2022 plaats en komen de bijenheuvels op circa honderd locaties in de Maasheggen.

Dit artikel verscheen eerder in het VNC-ledenblad ‘Landschappelijk’. Leden van de VNC krijgen het blad gratis thuisgestuurd.

Europees Landbouwfonds voor Plattelandsontwikkelingen:
Europa investeert in zijn platteland

Vogelakkers groot succes in de Maasheggen

De geelgors was een gangbare vogel in het Maasheggengebied. De laatste jaren is hij echter snel uit het gebied aan het verdwijnen.En dat heeft te maken met het feit dat de geelgors zowel graan als insecten nodig heeft. Om de stand van de geelgors weer op peil te krijgen is het Collectief Deltaplan Landschap in 2018 begonnen met de aanleg van de eerste vier vogelakkers op diverse locaties in de Maasheggen. Deze akkers zijn zo ingericht dat de geelgors hier optimaal gebruik van kan maken. Met succes, want de geelgors is inmiddels bij de vogelakkers gesignaleerd!

De geelgors is weer gesignaleerd!

Ook andere vogels profiteren mee
Ook de doelsoort ringmus is gespot, sterker nog: een deskundige van de vereniging Sovon Vogelonderzoek Nederland gaf aan dat hij er nog nooit zoveel bij elkaar gezien had. Verder zijn er onder meer huismus, vink, grasmus, heggenmus, zwartkop, tjiftjaf, rietgors, groenling, koperwiek, patrijs, kramsvogel, kneu, putter, sijs, braamsluiper, bosrietzanger, witte kwik, tuinfluiter, zanglijster en winterkoning geteld. Een prachtig resultaat dus!

De laatste vogelakkers worden volgend jaar aangelegd. In totaal is er dan 14 hectare aan vogelakkers in de Maasheggen gerealiseerd.

Brief aan eurocommissie en parlement voor redding Europees cultuurlandschap

Vorige week heeft de VNC, samen met andere Europese landschapsorganisaties, een brief gestuurd aan de Europese Commissie en het Europees Parlement, om het verdwijnen van het Europees cultuurlandschap en de achteruitgang van de biodiversiteit een halt toe te roepen.

Het gaat ronduit slecht met de Europese boerenlandnatuur. Dit terwijl Europa het oudste en meest gevarieerde netwerk van cultuurlandschappen ter wereld herbergt. De heggen, sloten, stenen muurtjes, houtwallen en terrassen vormen niet alleen het gezicht van ons landschap, maar zijn ook cruciale dragers voor wilde flora en fauna. Heggen en houtwallen spelen bovendien een belangrijke rol bij het invangen van fijnstof, het opnemen van ammoniak en het binden van CO2. Helaas verdwijnen deze landschapselementen in rap tempo, en keldert met hen de biodiversiteit in Europa.

Dit verval moet een halt toegeroepen worden. Daarom heeft de Vereniging Nederlands Cultuurlandschap, samen met landschapsgerichte organisaties uit Duitsland, Engeland, Frankrijk, Ierland en België, vorige week een brief gestuurd aan alle Eurocommissarissen en –parlementsleden met landbouw en biodiversiteit in hun portefeuille (258 personen in totaal).

Zij bepalen de inhoud van het nieuwe Europese Gemeenschappelijk Landbouwbeleid (GLB). Het GLB is bij uitstek een middel om de nog overgebleven waardevolle erfgoedlandschappen te redden. Bovendien kan het een netwerk van nieuwe landschapselementen mogelijk maken. Een combinatie van natuur en landbouw, uitvoerbaar voor moderne productie-eisen en onmisbaar voor de biodiversiteit en het landschap.

Het nieuwe GLB komt in 2021. Laat dat het jaar zijn waarin het tij wordt gekeerd.